Propolis, znany również jako kit pszczeli, to jeden z najbardziej wszechstronnych produktów pszczelich. Jest to żywiczna substancja zbierana przez pszczoły z pąków i żywic drzew takich jak brzoza, topola czy kasztanowiec, a następnie mieszana z enzymami pszczół i wykorzystywana do dezynfekcji ula [1].

W ulu propolis służy jako naturalny antybiotyk – zabezpiecza wnętrze przed wirusami, grzybami i bakteriami. Pszczoły pokrywają nim szczeliny oraz wejście do ula. Gdy do wnętrza dostanie się pasożyt lub szkodnik, np. mysz, pszczoły mogą ją pokryć propolisem, zapobiegając procesowi rozkładu.

Z punktu widzenia zdrowia ludzkiego propolis jest cennym naturalnym preparatem o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych, immunostymulujących i regenerujących. W połączeniu z innymi produktami pasiecznymi, jak miód, tworzy synergiczne połączenie o wysokim potencjale terapeutycznym [2].

Jaka jest charakterystyka propolisu?

• Żywiczna, lepka konsystencja o intensywnym zapachu
• Barwa od jasnożółtej po ciemnobrązową
• Smak gorzki, żywiczny, nieco piekący
• Twardy w niskich temperaturach, mięknie w cieple
• Rozpuszczalny w alkoholu i tłuszczach, nierozpuszczalny w wodzie
• Zawiera ponad 300 aktywnych związków chemicznych
• Posiada silne właściwości przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne i regenerujące
• Doskonały dodatek do miodów, zwłaszcza takich jak miód gryczany, który sam w sobie ma właściwości antybakteryjne

Jaki jest skład propolisu?

• Żywice i balsamy roślinne (50–60%) – główne źródło związków fenolowych (flawonoidów, kwasów organicznych)
• Wosk pszczeli (20–30%) – zapewnia właściwości ochronne
• Oleje eteryczne (5–10%) – nadają charakterystyczny zapach i działanie antybakteryjne
• Pyłek kwiatowy (do 5%) – wzbogaca o białko i mikroelementy
• Związki fenolowe – galangina, apigenina, pinocembryna, kwas kawowy
• Witaminy – A, C, E, D oraz z grupy B (B1, B2, B6)
• Minerały – żelazo, cynk, wapń, magnez, miedź
• Aminokwasy i enzymy – wspomagają regenerację tkanek
• Kwas salicylowy – działa przeciwzapalnie

Ta kompleksowa kompozycja czyni propolis doskonałym uzupełnieniem produktów takich jak miód gryczany, wzmacniając jego właściwości prozdrowotne [3].

Jakie są właściwości zdrowotne propolisu?

Propolis działa antybakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwgrzybiczo. Niszczy wiele patogennych szczepów bakterii, nie zaburzając równowagi mikroflory jelitowej. Jego właściwości przeciwzapalne pomagają w leczeniu infekcji gardła, zatok, dziąseł oraz stanów zapalnych skóry.

Wspiera gojenie się ran i regenerację tkanek. Nalewki i maści propolisowe stosuje się przy trądziku, oparzeniach, egzemie czy opryszczce. Działa też ochronnie na komórki – neutralizuje wolne rodniki i zmniejsza stres oksydacyjny.

Dzięki działaniu immunomodulującemu wspomaga odporność. Wspiera organizm w walce z infekcjami wirusowymi (grypa, opryszczka, HPV). Niektóre badania laboratoryjne sugerują jego działanie przeciwnowotworowe [4].

W połączeniu z miodem, propolis tworzy skuteczny duet wspomagający leczenie stanów zapalnych górnych dróg oddechowych, infekcji jamy ustnej oraz obniżonej odporności.

Zastosowanie propolisu

Propolis wykorzystywany jest w wielu dziedzinach:

• Wewnętrznie: w leczeniu przeziębień, anginy, grypy, kaszlu, infekcji jamy ustnej, wrzodów żołądka.
• Zewnętrznie: na rany, oparzenia, zmiany skórne, opryszczkę, trądzik, egzemy.
• W kosmetologii: w kremach, balsamach, maseczkach, szamponach – działa przeciwzapalnie i odżywczo.
• W stomatologii naturalnej: przy zapaleniach dziąseł, aftach, paradontozie – również jako składnik past do zębów.
• W suplementacji: w formie kapsułek lub kropli – często razem z miodem (np. miód gryczany) dla zwiększenia skuteczności.

Ciekawostki na temat propolisu

• Propolis stosowano już w starożytnym Egipcie do balsamowania zwłok
• Greccy lekarze wykorzystywali go do leczenia ran wojennych
• Nazwa „propolis” pochodzi z greki i oznacza „obrona miasta” – odnosi się do ochronnej roli substancji w ulu
• Pszczoły używają propolisu do „mumifikacji” padłych intruzów w ulu
• Zawiera ponad 300 aktywnych biologicznie substancji
• W niektórych krajach propolis figuruje jako oficjalny lek (m.in. Rosja, Węgry)
• miód z propolisem jest uznawany za wyjątkowo skuteczny preparat wzmacniający odporność

Jak przechowywać propolis?

Surowy propolis należy przechowywać w chłodnym, suchym miejscu, najlepiej w szczelnym szklanym pojemniku. Nalewki alkoholowe powinny być trzymane w ciemnym szkle, z dala od światła, w temperaturze pokojowej. Maści i kremy należy chronić przed dostępem powietrza i wilgoci.

W przypadku gotowych mieszanek, jak np. miód z propolisem, należy postępować zgodnie z instrukcją producenta – przechowywać w temperaturze pokojowej, z dala od promieni słonecznych.

Zdaniem eksperta o propolisie

Propolis to esencja pszczelego geniuszu. W mojej pracy pszczelarza często podkreślam, że to naturalna tarcza odporności – zarówno dla pszczół, jak i ludzi. Zastosowanie propolisu w połączeniu z miodem, szczególnie tak bogatym w antyoksydanty jak miód gryczany, przynosi świetne rezultaty – szczególnie w sezonie infekcyjnym.

Zawsze rekomenduję wybór lokalnych produktów, od sprawdzonych pszczelarzy, bez dodatków chemicznych. Naturalny propolis, połączony z miodem gryczanym z czystych terenów Świętokrzyskiego, to kombinacja, która działa nie tylko profilaktycznie, ale także terapeutycznie.

Bibliografia

1. Kędzia, B., & Hołderna-Kędzia, E. (2008). Produkty pszczele w terapii. Lublin: Instytut Wydawniczy „Świat”.
2. Ghisalberti, E. L. (1979). Propolis: a review. Bee World, 60(2), 59–84.
3. Bankova, V., et al. (2000). Chemical diversity of propolis and the problem of standardization. Journal of Ethnopharmacology, 76(2), 189–197.
4. Sforcin, J. M., & Bankova, V. (2011). Propolis: is there a potential for the development of new drugs? Journal of Ethnopharmacology, 133(2), 253–260.