Odkłady pszczele – kluczowe narzędzie w gospodarce pasiecznej

Odkłady pszczele to podstawowy element gospodarki pasiecznej, wykorzystywany w celu rozmnażania rodzin, wymiany matek, kontroli rójki oraz poprawy zdrowotności pasieki. Ich prawidłowe tworzenie i użytkowanie wymaga znajomości biologii rodziny pszczelej, rytmu sezonu oraz zasad selekcji materiału hodowlanego. Dzięki odkładom pszczelarz może nie tylko odbudować straty, ale też planowo rozwijać i odmładzać pasiekę.

Stowarzyszenie Pszczelarzy Staropolskich pomaga nie tylko swoim członkom w tym zakresie ale również współpracuje i zaopatruje pszczelarzy spoza naszej organizacji.

1. Czym jest odkład pszczeli?

Odkład to sztucznie utworzona, młoda rodzina pszczela, składająca się z pszczół robotnic, czerwiu (najczęściej w różnym stadium rozwoju), plastrów z zapasami pokarmu oraz matki pszczelej – nieunasiennionej lub matecznika. Odkład zakładany jest zazwyczaj w osobnym ulu lub skrzynce odkładowej i rozwija się niezależnie od rodziny macierzystej.

2. Cele tworzenia odkładów

Tworzenie odkładów pszczelich ma wiele zastosowań, zależnych od pory roku i potrzeb gospodarstwa:

a) Rozmnażanie rodzin pszczelich

Najczęstszy powód tworzenia odkładów. Pozwala na kontrolowane zwiększanie liczby rodzin bez konieczności pozyskiwania rojów naturalnych.

b) Wymiana matek

Odkłady są idealnym środowiskiem do wprowadzenia nowej matki, co zwiększa jej szansę na przyjęcie i pozwala ocenić jej czerwienie przed wprowadzeniem do produkcyjnej rodziny.

c) Przeciwdziałanie rójce

Odbieranie pszczół i czerwiu z rodzin silnych w okresie wiosennym i tworzenie z nich odkładów skutecznie redukuje nadmiar siły, ograniczając ryzyko rójki.

d) Profilaktyka i leczenie warrozy

Odkłady, zwłaszcza wykonane bez czerwiu krytego, są bardzo dobrym narzędziem zwalczania Varroa destructor, szczególnie przy połączeniu z selekcją matek o cechach VSH (Varroa Sensitive Hygiene).

3. Rodzaje odkładów i terminy wykonywania

a) Odkłady wiosenne (maj–czerwiec)

Tworzone na bazie silnych rodzin. Najlepszy czas to moment tuż przed pełnią pożytku wiosennego. Odkład ma czas na rozwój i może jeszcze w danym roku pszczelarskim zebrać miód.

b) Odkłady letnie (lipiec)

Wykonywane po głównych pożytkach – ich celem jest przygotowanie rodziny do zimowli. Zaleca się podanie młodej, unasiennionej matki i dokarmienie w okresie sierpień–wrzesień.

c) Odkłady bezmateczne / z matecznikiem

Wymagają więcej czasu i uwagi. Pszczoły same wychowują matkę, dlatego stosuje się je głównie w pasiekach hodowlanych lub do produkcji matek zapasowych.

d) Odkłady lecznicze (w ramach bioasekuracji)

Wykonywane w celu ograniczenia inwazji pasożytów lub wymiany chorych matek. Zaleca się tworzenie takich odkładów z materiału wolnego od czerwiu krytego oraz stosowanie leczenia przeciw warrozie przed podaniem nowej matki.

4. Skład i organizacja odkładu

Typowy odkład 3–5-ramkowy zawiera:

• 1–2 ramki z czerwiem otwartym i krytym
• 1 ramkę z zapasami (miód + pierzga)
• 1–2 ramki węzy lub suszu do dalszego rozwoju
• pszczoły obsiadające ramki – najlepiej młode, nieulotne
• matkę pszczelą
  
  

Odkład umieszcza się w osobnym ulu, w innym miejscu niż rodzina macierzysta (aby ograniczyć powroty pszczół lotnych). Przez pierwsze dni należy kontrolować przyjęcie matki i obecność czerwiu.

5. Wyzwania i dobre praktyki

• Nie tworzyć odkładów z rodzin słabych – prowadzi to do dalszego osłabienia i ryzyka chorób
• Zachować bioasekurację – unikać przenoszenia ramek z niepewnych źródeł
• Podawać młodą matkę z dobrej linii – najlepiej pochodzącą z pasieki hodowlanej lub programu selekcyjnego
• Zapewnić odpowiednie warunki mikroklimatyczne – wentylacja, zacienienie, dostęp do wody
• Wspierać odkład w początkowym okresie – przez dostawienie czerwiu lub dokarmienie syropem cukrowym

6. Znaczenie odkładów w nowoczesnym pszczelarstwie

W dobie wzrostu presji ze strony warrozy i chorób wirusowych, odkłady są jednym z filarów biologicznej odbudowy rodzin i selekcji odpornych linii pszczół. 

Jeśli chcesz utworzyć lub powiększyć pasiekę skorzystaj z odkładów. To rozwiązanie, które sprawdza się u wszystkich pszczelarzy.

Pamiętaj, że jeżeli jesteś już czynnym pszczelarzem, to możesz skorzystać ze wsparcia ARIMR w zakresie refundacji zakupu pszczół czyli odkładów.

W Stowarzyszeniu Pszczelarzy Staropolskich hodujemy następujące rasy pszczół:

• rasę kraińską
• rasę włoską
• rasę buckfast

A w ramach rasy kraińskiej linie:

• CT 46
• Kortówka
• Peschetz (Peszet)
• Hinderhofer
• Hinderhofer AGT
• Sklenar
• Troiseck

Jeśli potrzebujesz pomocy lub informacji śmiało dzwoń do nas! Pomożemy

Bibliografia i źródła:

• Lipiński Z., Pszczelnictwo, PWRiL, 2010
• FAO, Good Beekeeping Practices, 2017
• COLOSS Beebook, Standard methods for Apis mellifera research (Journal of Apicultural Research)
• Instytut Ogrodnictwa – PIB w Puławach, Zakład Pszczelnictwa – materiały szkoleniowe, programy hodowlane
• Ritter W., Bee Health and Veterinarian Medicine, Apimondia, 2014
• AGT e.V., Niemcy – dokumentacja selekcyjna
• Gerig L., Lehrbuch der Bienenzucht