Matka pszczela, zwana także królową, to kluczowa postać w każdej rodzinie pszczelej. Choć występuje tylko jedna w ulu, jej obecność i kondycja decydują o harmonii, sile i przyszłości całej kolonii. To ona odpowiada za składanie jaj – nawet do 2 000 dziennie w szczycie sezonu – zapewniając ciągłość pokoleń robotnic i trutni. Ale jej rola nie ogranicza się wyłącznie do rozrodu. Poprzez wydzielane feromony matka pszczela reguluje zachowania całej rodziny, utrzymuje spójność społeczności i wpływa na jej rozwój.

Rasy pszczół w Stowarzyszeniu Pszczelarzy Staropolskich

Hodujemy następujące rasy pszczół:

• rasę kraińską
• rasę włoską
• rasę buckfast

A w ramach poszczególnych ras występują też linie. U nas prezentuje się to następująco:

Rasa kraińska

Nasze linie rasy karińskiej:

• CT 46
• Kortówka
• Peschetz (Peszet)
• Hinderhofer
• Hinderhofer AGT
• Sklenar
• Troiseck

Krainka CT46

Linia CT46 pszczoły kraińskiej (Apis mellifera carnica) to jedna z najbardziej znanych i cenionych linii hodowlanych w Polsce. Jej cechy użytkowe sprawiają, że jest popularna zarówno w pasiekach amatorskich, jak i towarowych.

Charakterystyka linii CT46 (kraińska):

• Łagodność: pszczoły tej linii są wyjątkowo spokojne i mało agresywne, co ułatwia prowadzenie przeglądów nawet bez użycia dymu.
• Niska rojliwość: CT46 wykazuje bardzo niską skłonność do rójki, co jest efektem wieloletniej selekcji.
• Dobra zimotrwałość: rodziny dobrze znoszą zimę, zużywając stosunkowo niewielkie ilości zapasów.
• Szybki rozwój wiosenny: dynamiczny rozwój na przedwiośniu pozwala na efektywne wykorzystanie wczesnych pożytków.
  
  
• Wysoka wydajność miodna: pszczoły efektywnie wykorzystują zarówno pożytki wiosenne, jak i późniejsze.
• Dobra orientacja w terenie: cecha typowa dla pszczół kraińskich, przekładająca się na sprawną pracę w różnych warunkach krajobrazowych.
  
  

Linia CT46 jest zarejestrowana w krajowym programie hodowlanym i objęta nadzorem Krajowego Centrum Hodowli Zwierząt. Jej materiał genetyczny wykorzystywany jest także do unasienniania matek w pasiekach zarodowych i reprodukcyjnych.

Kortówka

Linia Kortówka pszczoły kraińskiej (Apis mellifera carnica) to polska linia hodowlana, wywodząca się z pasieki zarodowej zlokalizowanej na terenie Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Jej nazwa pochodzi od miejscowości Kortowo – siedziby uczelni. Linia ta została wyselekcjonowana z materiału pszczelego importowanego z Austrii i Słowenii, a następnie objęta krajowym programem hodowli zachowawczej i użytkowej.

Cechy charakterystyczne linii Kortówka:

• Łagodność: pszczoły tej linii są spokojne, mało agresywne, dobrze trzymają się plastrów.
• Mała rojliwość: wykazują niewielką skłonność do rójki, co ułatwia gospodarkę pasieczną.
• Zrównoważony rozwój wiosenny: rozwijają się umiarkowanie szybko, co pozwala dobrze wykorzystać zarówno pożytki wiosenne, jak i późniejsze.
• Dobra zimotrwałość: rodziny dobrze znoszą zimę, efektywnie gospodarując zapasami pokarmu.
• Wysoka wydajność miodna: szczególnie na pożytkach późnych (np. gryka, nawłoć), z jednoczesnym zachowaniem dobrej higieny gniazda.
  
  

Linia Kortówka znajduje się pod oceną wartości użytkowej i hodowlanej prowadzoną przez Zakład Pszczelnictwa Instytutu Ogrodnictwa – PIB w Puławach oraz Uniwersytet Warmińsko-Mazurski. Jest ceniona przez pszczelarzy za stabilne cechy i dobrą adaptację do warunków klimatycznych Polski północno-wschodniej.

Peschetz (Peszet)

Linia Peschetz pszczoły kraińskiej (Apis mellifera carnica) to jedna z klasycznych, austriackich linii hodowlanych wywodzących się z pierwotnego materiału pszczoły kraińskiej z rejonu Alp. Została wyselekcjonowana przez austriackiego hodowcę o nazwisku Peschetz i do dziś pozostaje cenionym materiałem hodowlanym w wielu krajach Europy Środkowej – zwłaszcza w Niemczech, Austrii, Szwajcarii i Polsce.

Cechy charakterystyczne linii Peschetz:

• Bardzo duża łagodność: pszczoły tej linii są wyjątkowo spokojne, niemal nie wykazują agresji – często opisywane jako idealne do pasiek edukacyjnych i miejskich.
• Niska rojliwość: dzięki selekcji, linia ma bardzo ograniczoną skłonność do rójki, co jest ważne w pasiece towarowej.
• Wysoka czystość gniazda: silny instynkt higieniczny, co ma znaczenie w ograniczaniu chorób czerwiu.
• Dobra zimotrwałość: efektywne gospodarowanie zapasami, dobre przeżywalność zimą.
• Stabilna wydajność miodna: choć nie jest linią rekordową pod względem miodu, zapewnia stabilne, powtarzalne zbiory i dobry rozwój rodziny.

Linia Peschetz jest uznawana za klasyczną linię kraińską o wybitnych cechach użytkowych, zgodnych z wzorcem rasy. Stanowi cenny materiał hodowlany zarówno dla pszczelarzy amatorskich, jak i dla pasiek zarodowych, w tym w Polsce – gdzie materiał tej linii bywa wykorzystywany w selekcji linii krajowych.

Hinderhofer

Linia Hinderhofer wywodzi się z Austrii i należy do klasycznych linii pszczoły kraińskiej, zachowujących cechy pierwotnego typu alpejskiego. Nazwa pochodzi od nazwiska austriackiego hodowcy, który prowadził selekcję na łagodność, niską rojliwość i dobrą zimowlę. Jest to linia o ustabilizowanych cechach, wykorzystywana w hodowli materiałów reprodukcyjnych w Europie Środkowej.

Charakterystyka:

• bardzo łagodna, dobra do pracy bez dymu,
• niska rojliwość,
• zrównoważony rozwój wiosenny,
• dobra zimotrwałość i higiena gniazda,
• stabilna, wysoka wydajność miodna.

Linia Hinderhofer AGT

Linia Hinderhofer AGT to współczesna wersja klasycznej linii, objęta programem selekcyjnym AGT (Arbeitsgemeinschaft Toleranzzucht) w Niemczech. AGT to stowarzyszenie hodowców pszczół kraińskich zajmujące się selekcją pod kątem łagodności, produktywności oraz co istotne  tolerancji na warrozę (cecha VSH – Varroa Sensitive Hygiene).

Charakterystyka:

• bardzo łagodna i spokojna pszczoła, łatwa w prowadzeniu,
• wysoka higieniczność i elementy zachowań VSH,
• niska rojliwość, dobra trzymalność plastrów,
• dobre wyniki w testach zimowli i miodności w systemie AGT,
• rekomendowana w pasiekach zrównoważonych i ekologicznych.

Sklenar

Linia Sklenar pszczoły kraińskiej (Apis mellifera carnica) to jedna z najbardziej znanych i najdłużej hodowanych linii tej rasy w Europie. Została wyselekcjonowana przez słynnego austriackiego hodowcę pszczół – brata Ambroża Sklenara, w miejscowości Mościenica (dzisiejsza Styria, Austria) na początku XX wieku. Jej cechy użytkowe są do dziś cenione w hodowli zarodowej i reprodukcyjnej w wielu krajach, także w Polsce.

Charakterystyka linii Sklenar:

• Bardzo duża łagodność: pszczoły tej linii są wyjątkowo spokojne, idealne do pracy bez dymu i w pasiekach edukacyjnych.
• Dobra orientacja w terenie: pszczoły dobrze wracają do ula, także w gęstym krajobrazie.
• Zrównoważony rozwój: linia nie rozwija się zbyt wcześnie, co pozwala lepiej dostosować się do średniogórskich i umiarkowanych warunków klimatycznych.
• Wysoka wydajność miodna: szczególnie na pożytkach późnych, z dobrą gospodarką zapasami.
• Stabilność genetyczna: wiele rodzin potomnych zachowuje pożądane cechy bez intensywnej selekcji.

Linia Sklenar jest obecna w wielu pasiekach zarodowych na terenie Austrii, Niemiec, Węgier i Polski. Często oznaczana jest dodatkowym symbolem (np. Sklenar H47, Sklenar A1). Każda z tych sublinii ma drobne różnice użytkowe, zależne od lokalnej selekcji.

Troiseck

Linia Troiseck pszczoły kraińskiej (Apis mellifera carnica) to jedna z klasycznych austriackich linii hodowlanych, wywodząca się z regionu Styrii, gdzie prowadzona była przez uznanego hodowcę pszczół Josefa Ulz’a z miejscowości Troiseck (Troißek). Linia ta została wyselekcjonowana z lokalnej populacji pszczół kraińskich i od dziesięcioleci znajduje się w rejestrze rasowych linii prowadzonych w Austrii, a także w Niemczech i Szwajcarii.

Cechy charakterystyczne linii Troiseck:

• Wyjątkowa łagodność: pszczoły tej linii cechują się bardzo spokojnym usposobieniem, co czyni je odpowiednimi do pasiek edukacyjnych i miejskich.
• Niska rojliwość: linia ma bardzo ograniczoną tendencję do rójki, przy jednoczesnym utrzymaniu silnych rodzin.
• Dobra zimotrwałość: rodziny zimują w zwartych kłębach, oszczędnie gospodarując zapasami.
• Zrównoważony rozwój wiosenny: rozwijają się umiarkowanie szybko, co pozwala uniknąć nadmiernego czerwienia w okresie bezpożytkowym.
• Stabilna wydajność miodna: pszczoły dobrze wykorzystują pożytki zarówno wiosenne, jak i letnie; linia jest ceniona za regularność zbiorów.
  
  

Linia Troiseck uchodzi za wzorcowy przykład pszczoły kraińskiej zgodnej z typem alpejskim. Współcześnie materiał genetyczny tej linii dostępny jest w hodowli zarodowej m.in. w Austrii i w ramach programu AGT (Arbeitsgemeinschaft Toleranzzucht) w Niemczech.

Rasa włoska

Pszczoła włoska (Apis mellifera ligustica) to jedna z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych ras pszczół miodnych na świecie. Pochodzi z regionów środkowych i północnych Włoch, gdzie od wieków była utrzymywana i selekcjonowana przez pszczelarzy. Dzięki swojej wyjątkowej łagodności, wysokiej produktywności i dobrej adaptacji do różnych klimatów, pszczoła włoska została rozpowszechniona w Europie, obu Amerykach, Australii i Azji.

Charakterystyka rasy włoskiej:

• Barwa: żółto-złocista, z wyraźnymi pierścieniami na odwłoku, co odróżnia ją wizualnie od ciemniejszych ras.
• Łagodność: pszczoły są spokojne, nie wykazują dużej agresji, co czyni je łatwymi w obsłudze.
• Rozwój: szybki rozwój wiosenny, wysoka dynamika czerwienia matek, co sprzyja dużej sile rodzin w sezonie.
• Wydajność: bardzo dobra wydajność miodna, szczególnie przy obfitym pożytku.
• Tendencje do rabunków: wykazują skłonność do rabowania słabszych rodzin, dlatego wymagają ostrożności przy pracy.
• Słaba zimotrwałość: nieco gorsza zdolność do zimowania w chłodnym klimacie, przez co w regionach o surowych zimach wymagają szczególnej troski.
  
  

Ze względu na intensywne czerwienie, pszczoła włoska potrzebuje odpowiedniego gospodarowania zapasami, by uniknąć głodu w okresach bezpożytkowych. Jest jednak ceniona w pasiekach towarowych za dużą wydajność, zwłaszcza w regionach o ciepłym klimacie i długim sezonie.

Rasa buckfast

Pszczoła Buckfast to wyselekcjonowana w XX wieku przez brata Adama (Karl Kehrle) rasa pszczół miodnych. Selekcja ta prowadzona była w opactwie Buckfast w Anglii. Celem prac hodowlanych było uzyskanie pszczoły łagodnej, odpornej na choroby (w szczególności na zgnilca europejskiego), o wysokiej wydajności miodowej i dobrej adaptacji do warunków klimatycznych Europy.

Rasa Buckfast powstała w wyniku kontrolowanego krzyżowania różnych podgatunków pszczół europejskich i śródziemnomorskich – m.in. Apis mellifera ligustica (pszczoła włoska), A. m. mellifera (pszczoła ciemna) czy A. m. cecropia (pszczoła grecka). Selekcja skupiała się na takich cechach jak:

• łagodność – bardzo spokojne zachowanie przy przeglądzie ula, niska agresywność, co ułatwia pracę pszczelarzowi,
• niska skłonność do rójki,
• wysoka wydajność miodna,
• czystość gniazda i dobra higiena,
• szybki rozwój wiosenny.
  
  

Pszczoły Buckfast cieszą się dużą popularnością wśród pszczelarzy w Europie i Ameryce Północnej. Ich użytkowość jest jednak ściśle zależna od kontrolowanej hodowli i planowanego unasienniania, bez tego potomstwo może wykazywać niepożądane cechy.

Jeżeli potrzebujesz matki pszczeli śmiało pisz lub dzwoń. Doradzimy i pomożemy!

Źródła:

• Brother Adam, In Search of the Best Strains of Bees, Northern Bee Books, 1983.
• P. J. Chandler, The Buckfast Bee, Bee Books New & Old, 1993.
• Instytut Ogrodnictwa – PIB, Zakład Pszczelnictwa w Puławach, materiały szkoleniowe.
• COLOSS Beebook: Standard methods for Apis mellifera research (Journal of Apicultural Research, IBRA).
• Ruttner F., Biogeography and Taxonomy of Honeybees, Springer-Verlag, 1988.
• Ohe W. von der et al., Standard methods for characterising subspecies and ecotypes of Apis mellifera, Journal of Apicultural Research, COLOSS Beebook.
• FAO: Beekeeping in the Mediterranean region, 2011.
• Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt – wykazy linii hodowlanych pszczół objętych programem.
• Programy hodowlane zatwierdzone przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW).
• Sprawozdania z oceny wartości użytkowej pszczół miodnych, IO PIB Puławy.
• Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Wydział Bioinżynierii Zwierząt – dokumentacja dotycząca linii Kortówka..
• Arbeitsgemeinschaft Toleranzzucht (AGT), Niemcy – opis linii hodowlanych pszczoły kraińskiej.
• Österreichischer Imkerbund – katalogi hodowlane linii austriackich.
• Sprawozdania z testów linii w ramach projektów COLOSS i krajowych programów selekcyjnych.
• Materiały hodowlane Landesverband für Bienenzucht in Vorarlberg (Austria)
• AGT e.V. (Arbeitsgemeinschaft Toleranzzucht) – oficjalne zestawienia linii i wyników testów
• Journal of Apicultural Research, COLOSS Beebook – metody oceny cech VSH
• Niemieckie Stowarzyszenia Hodowców Pszczół – raporty z testów AGT
• Ruttner F., Biogeography and Taxonomy of Honeybees, Springer-Verlag, 1988
• Landesverband für Bienenzucht in Steiermark – dokumentacja historyczna i selekcyjna linii Sklenar